Wat is normalisatie ?

 

Waartoe dient de normalisatie ?
Wat is de juridische waarde van een norm ?
Normalisatie in België : de geschiedenis
De wet van 3 april 2003 betreffende de normalisatie
Algemeen huishoudelijk reglement voor Normalisatie-
commissies

1. Identificatie van de nood aan normen
2. Collectieve programmatie
3. Sectoraal operator
4. Stemming

Huishoudelijk reglement

 

 

Wat is normalisatie ?

De wet van 3 april 2003 betreffende de normalisatie definieert een norm als volgt :
Art. 2 – 1° : Norm : een technische specificatie die door een erkende instelling met normatieve activiteiten met het oog op een herhaalde en voortdurende toepassing is goedgekeurd, waarvan de inachtneming niet verplicht is en die tot één van de categorieën van normen behoort bedoeld in artikel 1, 4°, van Richtlijn 98/34/EG van het Europees Parlement en de Raad, van 22 juni 1998 betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften.

Terug naar top

Een norm weerspiegelt de regels van goed vakmanschap met betrekking tot een product, dienst of productieproces.

Een resolutie van de Raad van de EU van 10 november 1999 geeft volgende omschrijving : normalisatie is een vrijwillige activiteit gebaseerd op consensus en tot stand gebracht tussen de betrokken partijen in een geest van openheid en transparantie, binnen de schoot van onafhankelijke en erkende normalisatie instellingen, een activiteit die leidt tot het aannemen van normen waarvan de navolging gebeurt op vrijwillige basis.

Terug naar top

Waartoe dient de normalisatie ?

Als instrument van economische politiek kunnen bij de normalisatie verschillende missies onderkend worden :

· in het kader van de ééngemaakte EU-markt en het vrij verkeer van goederen en diensten zijn normen een referentie op technisch gebied ;
· normen dragen bij tot een rationalisatie van het economisch verkeer ;
· voor gebruikers, waaronder consumenten, geven normen bijkomende garanties en informatie, ondermeer op het gebied van veiligheid en volksgezondheid ;
· voor bedrijven laat een betrokkenheid bij normalisatie toe dat ze zich strategisch positioneren bij de ontwikkeling van nieuwe en innovatieve producten, diensten en productieprocédés.

Terug naar top

Wat is de juridische waarde van een norm ?

De naleving van normen op zich is juridisch niet afdwingbaar. Het is evenwel mogelijk dat afdwingbare regelgeving, zoals een wet of een koninklijk besluit, verwijst naar specifieke normen. In dat geval krijgen deze normen een meer afdwingbaar karakter, hetgeen ze dan ontlenen aan de regelgeving die naar deze normen verwijst.

Eénzelfde redenering geldt voor contracten die verwijzen naar normen, gelet op artikel 1134 van het Burgerlijk Wetboek (“Alle overeenkomsten die wettig zijn aangegaan, strekken degenen die ze hebben aangegaan, tot wet”). Wanneer partijen in hun overeenkomst uitdrukkelijk naar een norm verwijzen, kunnen ze dit naderhand niet van zich afschuiven onder het mom dat de naleving van een norm enkel vrijwillig is.

Terug naar top

Normalisatie in België : de geschiedenis

In 1919 werd de Association belge de standardisation (ABS) opgericht, onder meer onder de bescherming van het Comité central industriel, sindsdien omgedoopt tot VBO.
Bij een besluitswet van 20 september 1945 richtte de wetgever het Belgisch Instituut voor Normalisatie (BIN) op als referentie inzake normalisatie voor alle economische activiteiten in België, uitgezonderd deze waarop het BEC actief is.

Naar aanleiding van een audit eind jaren ’90 bleek dat de organisatie en de werking van het BIN niet meer aangepast waren aan het ondertussen geëvolueerde normalisatielandschap. Twee evoluties verdienen daarbij een bijzondere aandacht, met name de ééngemaakte markt en de specialisatie van normalisatie.

In opeenvolgende verdragen en regelgeving geeft de Europese Commissie sedert de jaren ’80 uitdrukkelijk gestalte aan haar beleid om binnen het territorium van de EU het vrij verkeer van goederen en diensten te realiseren.

Deze exponentiële toename van de EU activiteiten, ook rond normalisatie, heeft gaandeweg geleid tot een inperking van het actieterrrein van de nationale normalisatie instellingen. Een ééngemaakte markt staat immers vaak op gespannen voet met normen die exclusief op de Belgische markt toepasselijk worden gemaakt. De verleiding bestaat immers om de eigen, nationale, industrie te bevoordeligen. Het Europees mededingingsrecht hanteert terzake de notie van « maatregel van gelijke werking ».

Een tweede evolutie betreft de specialisatie van normalisatie. Op het niveau van CEN, het Europese normalisatie orgaan, zijn op dit ogenblik meer dan 350 technische comités actief. Deze TC’s beslaan een brede waaier van onderwerpen, van ijskasten over marmerbewerking, tot facility services en waterkwaliteit. Geen enkele overheidsdienst kan al deze verschillende profielen van expertise in zijn rangen terugvinden of rekruteren. Het zwaartepunt van de normalisatiewerkzaamheden verschoof dan ook gestaag maar zeker naar de experts in de verschillende spiegelcomités op Belgisch niveau.

Op basis van deze en andere vaststellingen mondde de audit uit in een wetgevend initiatief : de wet van 3 april 2003 betreffende de normalisatie

Terug naar top

De wet van 3 april 2003 betreffende de normalisatie

De wet van 3 april 2003 betreffende de normalisatie valt uiteen in twee luiken : een nieuwe filosofie voor normalisatie enerzijds en de oprichting van een nieuwe overheidsdienst, aangepast om de nieuwe filosofie te implementeren, anderzijds. Beide aspecten worden hieronder kort behandeld.

De nieuwe filosofie voor normalisatie heeft als uitgangspunt de decentralisatie van de normalisatiewerkzaamheden. Dit wordt verder toegelicht aan de hand van de verschillende stappen in de procedure, zoals die blijkt uit de wet van 3 april 2003.

Terug naar top

· 1. Identificatie van de nood aan normen

Elk jaar analyseert het Bureau voor normalisatie (afgekort “NBN”) de opportuniteit en de technische en economische haalbaarheid van de normalisatiewerken op basis van twee pertinente vragen : levert een norm technisch en economisch voordeel op aan de betrokken sector en beschikken we over de nodige kennis om bij te dragen aan de uitwerking van deze norm ?

Terug naar top

· 2. Collectieve programmatie

Op basis van een bevraging stelt het NBN elk jaar het algemeen schema van de normalisatieprogramma’s op, dit is een keuze die de Raad van Bestuur van het NBN uitvoert in het geheel van de normalisatiecommissies (« TC’s », « technical committees ») die op CEN en ISO niveau werkzaam zijn ; op Belgisch niveau duiden firma’s, collectieve centra, beroepsfederaties, vakbonden, overheden aan waar hun prioriteiten liggen voor de opvolging van TC’s in België.

Dit gebeurde voor de eerste maal in de zomer van 2006. Meer dan 50 organisaties, zowel in de privé als in de publieke sector, antwoordden op deze enquête. Op basis van hun antwoorden legde de Raad van Bestuur van het NBN het algemeen schema van de normalisatieprogramma’s vast

Terug naar top

· 3. Sectoraal operator

Eenmaal de Raad van Bestuur van het NBN besloten heeft welke TC’s op Belgisch niveau zullen worden opgevolgd, volgt een toewijzing aan een sectoraal operator ; dit is een belangrijke vernieuwing met vroeger : er zal voortaan een decentralisatie plaats vinden van de opvolging van de normalisatiewerkzaamheden; die opvolging wordt bij de betrokkenen zelf gelegd, vermits zij over de knowhow beschikken voor hun specifieke sector; niet iedereen kan evenwel sectoral operator worden KB 21/10/2004.

De sectoraal operator leidt de activiteiten van de commissie die als een Belgische schaduwcommissie fungeert voor zijn CEN of ISO tegenhanger; de samenstelling van de Belgische schaduwcommissie moet transparent gebeuren; het NBN levert de werkdocumenten aan en bewaakt de termijnen en volgt de goede gang van zaken op vanuit het oogpunt van het algemeen belang.

Terug naar top

· 4. Stemming

Op gezette tijdstippen dient er bij CEN en ISO gestemd te worden; daartoe moet de sectorale operator een consensus bereiken binnen de schaduwcommissie die hij leidt ; deze consensus wordt door het NBN naar het internationale niveau gecommuniceerd.

De organisatie van normalisatie op Belgisch niveau werd in overeenstemming gebracht met deze nieuwe benadering met de oprichting van het Bureau voor Normalisatie.

In tegenstelling tot zijn voorganger, het BIN, is het NBN niet langer een vzw van publiek recht en een parastatale B, maar een parastatale C. Dit betekent een grotere graad van autonomie in de werking van het NBN. Deze autonomie komt onder meer tot uiting in de commerciële boekhouding en het feit dat het NBN zijn personeelsleden kan aanwerven via arbeidsovereenkomsten, zoals in de privésector.

Belangrijk ook om te noteren, is de uitdrukkelijke wens van de wetgever om bij de normalisatie niet langer louter industriële belangen in aanmerking te nemen, maar ook rekening te houden met andere belangen, zoals milieu en consumentenbescherming. De samenstelling van de Raad van Bestuur van het NBN getuigt hiervan. Alle KB's

Terug naar top