4 van de 7 SI-basiseenheden ondergaan historische transformatie dankzij ISO- en IEC-normen

Baanbrekend nieuws uit de wetenschappelijke wereld: de kilogram, Kelvin, ampère en mol zijn niet meer. Deze 4 SI-basiseenheden kregen onlangs een nieuwe invulling, de grootste aanpassing aan het internationale meetsysteem sinds 1875. ISO- en IEC-normen speelden daarbij een cruciale rol.

Het Internationale Stelsel van Eenheden, kortweg het SI-stelsel, is het globaal aanvaarde metrieke stelsel voor onder meer massa (kilogram), temperatuur (Kelvin), elektrische stroom (ampère) en hoeveelheid stof (mol). Belangrijk detail: de definities van die 4 basiseenheden waren tot voor kort gebaseerd op fysieke objecten. Geen waterdicht systeem, zo beslisten wetenschappers.

Meten is weten

Wetenschappers uit meer dan 60 landen kwamen op 16 november 2018 in Versailles samen om de definities van 4 basiseenheden voortaan te verbinden aan natuurlijke constanten, een historische gebeurtenis. “De impact voor innovatie en technologische ontwikkeling zal enorm zijn”, zegt Sergio Mujica, secretaris-generaal van ISO. “De volgende generaties zullen de vruchten plukken van deze update van het SI-stelsel, en dat mede dankzij internationale normen.”

Belang van internationale normen

Niet minder dan 11 ISO-normen en 2 IEC-normen luidden de ommekeer in. Samen vormen ze de 80000-reeks ‘Quantities and units’ en bepalen ze de internationaal aanvaarde namen, definities en symbolen van wetenschappelijke hoeveelheden, en de bijbehorende eenheden. Zo zorgen de normen voor een eengemaakte taal, multidisciplinaire samenwerking en een kleinere foutenmarge. “Dat we nu niet meer afhangen van fysieke objecten voor correcte metingen, is een zegen voor alle wetenschappers en ingenieurs”, besluit Mujica.

 

Wil je graag zelf aan de slag met de 80000-reeks ‘Quantities and units’? De meeste van deze normen zullen pas over enkele maanden beschikbaar zijn. Schrijf je in op onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte!

 

De kilogram: het einde van een tijdperk

De kilogram werd tot voor kort gedefinieerd aan de hand van een metalen cilinder, bijgenaamd ‘Le grand K’, die in een Parijse kluis ligt. Dat object gold als maatstaf voor alle kilogrammen in de wereld. Het probleem? De laatste jaren verschilde de massa van ‘Le grand K’ meer en meer van andere referentiekilo’s, waarvan er 2 in België bewaard worden. Het verschil was opgelopen tot gemiddeld 50 microgram, een nachtmerrie voor wetenschappers.

Voortaan moet de Constante van Planck ervoor zorgen dat iedereen het over hetzelfde heeft bij de metingen van massa’s. In een klap kregen ook de ampère en de mol een nieuwe definitie, want die hingen nog vast aan … de kilo. Om de cirkel rond te maken, steekt ook de Kelvin in een nieuw jasje. Dat was de laatste SI-eenheid die nog niet vasthing aan een natuurlijke constante.